HABERLER > AYM’nin Madde 40’taki Değişikliği Yürürlüğe Girdi
19 Mart 2018

AYM’nin Madde 40’taki Değişikliği Yürürlüğe Girdi

Anayasa Mahkemesi, Türk Medeni Kanunu’nun 40. maddesinde yer alan “üreme yeteneğinden sürekli biçimde yoksun olma” şartı 29 Kasım 2017 tarihinde kaldırıldı. Karar, bugün (20 Mart) tarihi itibariyle Resmi Gazete’de yayınlanarak yürürlüğe girdi.

 

2014 yılında Ankara 4. Asliye Hukuk Mahkemesi’nde isim değişikliği ile birlikte trans geçiş süreci davasını da açan bir trans erkek, Türk Medeni Kanunu’nun 40. Maddesinde yer alan “zorunlu kısırlaştırma” şartının anayasaya aykırı olduğu, bu ameliyatın Türkiye’deki devlet hastanelerinde başarılı bir şekilde yapılamadığı, başarılı yapan uzmanların ise fahiş fiyatlar istediği, ameliyat sonrası kalıcı hasarların olduğunu ve beden bütünlüğüne geri dönülemez hasarlar açacağı söylemiyle incelenmesini istemişti.

 

Dosyayı inceleyen Anayasa Mahkemesi Kurulu, 29 Kasım tarihli gündem toplantısında Türk Medeni Kanunu’nun 40. maddesinin 1. fıkrasındaki “üreme yeteneğinden sürekli biçimde yoksun olma” şartını kaldırdı.

 

Türk Medeni Kanunu’nun 40. maddesinde yapılan bu değişiklik, bugün itibari ile yürürlüğe girdi.  

 

Artık üreme yeteneğinden yoksunluk şartı aranmayacak

 

40. maddedenin 1. fıkrasında yer alan “üreme yeteneğinden sürekli biçimde yoksunluk” ifadesinin kaldırılmasıyla, cinsiyet geçiş operasyonlarında kısırlaştırma şartı aranmayacak. Ancak, 40. maddenin 2. fıkrasında yer alan “cinsiyet değiştirme ameliyatı gerçekleştirildiğinin resmi sağlık kurulu raporuyla doğrulanması halinde, mahkemece nüfus sicilinde gerekli düzeltmenin yapılmasına karar verileceği" ifadesinin iptali, 29 Kasım tarihli gündem toplantısında reddedilmesi nedeniyle hala kanun arasında yer alıyor.

 

“Bu iptalin bir etkisi toplu tazminat davaları olabilir.”

 

Kararın çıkması ile birlikte görüşlerini Pembe Hayat’a aktaran, davaya eşlik eden avukat Sinem Hun, kararı çok olumlu bulurken, “Henüz iptal gerekçesini bilmesekte, AİHM’nin A.P, Nicot ve Garcon kararının bir yansıması olabileceğini düşündüm. Bu iptalin bir etkisi, İsveç’te de örneğini gördüğümüz, toplu tazminat davaları olabilir. Bizde de bu uygulamanın 2002-2017 yılları arasında sürdüğü düşünülürse, bu türden bir girişim üzerine mağdurlar ve dernekler düşünüp, harekete geçmek isteyebilirler. Elbette, hukuk tekniği açısından ayrıca değerlendirmek lazım. Bu rezervimi şimdilik saklı tutuyorum şimdilik.” dedi.

 

“Bu madde Anayasa’nın 17 ve 20’inci maddesine aykırıydı.”

 

Kararın yürürlüğe girmesiyle birlikte artık cinsiyet geçiş sürecinde bu ölçüsüz şartın aranamayacağını belirten Pembe Hayat avukatı Emrah Şahin, kararla ilgili “AYM Medeni Kanun 40’ıncı maddede yer alan cinsiyet geçişi için gereken "üreme yetisinden sürekli biçimde yoksun bulunma şartını" iptal etti. Bu kararı oldukça olumlu buluyoruz nitekim bu madde hükmü Anayasamızın 17 ve 20’inci maddelerine aykırıdır. Bu karar da bunu ortaya koymaktadır. Bu ibarenin iptal edilmesiyle cinsiyet geçişi için "üreme yetisinden yoksun olma şartı" artık aranmayacak.” açıklamasında bulundu.

 

Medeni Kanun Madde 40: Nedir, Neyi Düzenler?

 

Türk Medeni Kanunu’nun 40 maddesi, “cinsiyet değiştirme” olarak bilinen “işlemi” düzenler. Madde düzenlenmiş hali ile şu şekildedir:

 

“Cinsiyetini değiştirmek isteyen kimse, şahsen başvuruda bulunarak mahkemece cinsiyet değişikliğine izin verilmesini isteyebilir. Ancak, iznin verilebilmesi için, istem sahibinin on sekiz yaşını doldurmuş bulunması ve evli olmaması; ayrıca transseksüel yapıda olup, cinsiyet değişikliğinin ruh sağlığı açısından zorunluluğunu ve bir eğitim ve araştırma hastanesinden alınacak resmi sağlık kurulu raporuyla belgelemesi şarttır. Verilen izne bağlı olarak amaç ve tıbbi yöntemlere uygun bir cinsiyet değiştirme ameliyatı gerçekleştirildiğinin resmi sağlık kurulu raporuyla doğrulanması halinde, mahkemece nüfus sicilinde gerekli düzeltmenin yapılmasına karar verilir.”